Als Comenius in Ilpendam was begraven, dan had ik nu geen probleem

Als Comenius in Ilpendam was begraven, dan had ik nu geen probleem, is de gevleugelde uitspraak van een vroegere Naardense burgemeester. Wat hebben de vestingstad en de Moravische balling eigenlijk met elkaar te maken? Hoe heeft die relatie zich in de loop van de tijd ontwikkeld? Daarover gaat dit nummer van Tussen Vecht & Eem (TVE), het tijdschrift voor regionale geschiedenis in het Gooi en ommelanden.
TVE heeft al eerder aandacht aan dit onderwerp besteed, maar toch is het blad er met steun van twee gerenomeerde gastredacteuren, de hoogleraren Jacques Carpay en Bruno Naarden, weer in geslaagd een aantal interessante gegevens boven het vestingwater te halen. Zo laat stadsarchivaris Anne Medema gedetaileerd zien, dat het initiatief voor de relatie van de Tsjechoslowaken is uitgegaan en niet van Naarden. Het citaat van de burgemeester spreekt boekdelen..
Die Tsjechen en Slowaken zijn in de loop van de tijd in groten getale naar Naarden gekomen. In het artikel Naarden als pelgrimsoord worden herinneringen van Naarders opgehaald aan de bezoekers die vooral vlak na de val van het IJzeren Gordijn naar Naarden kwamen, in gammele bussen en arm als de kraaien. Aangrijpend was het bezoek van Alexander Dubcek, de man van de Praagse lente, in 1990. Hij zette als eerste weer zijn handtekening in het gastenboek, dat in 1968 door de stadhuisbode Paul Vuijst was weggenomen omdat de Tsjechische geheime dienst teveel belangstelling had voor wat er zoal aan kritiek in werd geschreven.

Twee historische ereburgers van Naarden
Ook over de betekenis van Comenius zelf wordt geschreven. Jacques Carpay vraagt zich af, of en wanneer Comenius tot onze cultuurhistorische canon gaat behoren. Bruno Naarden voert in zijn artikel Comenius, Nicolaas Witsen en de babylonische spraakverwarring twee historische ereburgers van Naarden ten tonele die een gedenkteken in de stad hebben gekregen: Comenius als de geleerde Moravier die toevallig in Naarden werd begraven en Witsen als de man die de stad van fortificatiën heeft doen voorsien. Beiden waren intensief betrokken bij het amusante zeventiende eeuwse debat over taal.
Hoogst actueel is de column van neerlandicus en cabaretier Frans Muthert over de stand van het Gooise onderwijs Jan Amos draait zich vast en zeker om in z'n mausoleum. Dat geldt in zekere zin ook voor de bijdrage van Prof. Ton Notten over Jan Amos Komensky - of het belang van stripboeken voor de opvoeding.
Ver verwijderd van Naarden, maar belangrijk om Comenius' leven en werk te kunnen plaatsen en goed passend in een blad voor regionale geschiedenis is het grondige artikel van Dr Petr Zemek van het Comenius Museum in Uhersky Brod over de bewogen geschiedenis van Moravië, Comenius' geboortestreek. Een lovende recensie van het boek De Vestinglezer van boekhandel Comenius sluit het themanummer af.

Het tijdschrift voor regionale geschiedenis Tussen Vecht & Eem (TVE) heeft een themanummer gewijd aan geschiedenis en landschap van Loosdrecht. Het nummer omvat 128 rijk geïllustreerde pagina's en wordt geopend met een voorwoord van mr. Don Bijl, de burgemeester van Wijdemeren, die kort de contouren schetst van het Loosdrecht van vroeger, nu en de toekomst. Ook de vele interessante artikelen gaan nader in op verleden en heden van Loosdrecht.
Het landschap komt uitvoerig aan de orde in bijdragen als De Ster bij Loosdrecht: een waaiervormig natuurpalet van Dick Jonkers en Het verdwijnende boerenbedrijf in Loosdrecht tussen 1945 en 2007 van de landbouwhistoricus Mathijs Witte. Hierbij past ook het artikel van Juliette Jonker over de intrigerende naam van het pad, dat aan de Loosdrechtse kant Dirk A. Lambertszkade heet en aan de kant van Loenen waar Juliette Jonker zelf woont Alambertskade.

Loosdrecht is op zijn minst beroemd om twee dingen: de watersport en het porselein. John Mol, een van de actieve leden van de Historische Kring, schrijft over de geschiedenis van de zeilschepen die op de Loosdrechtse plassen gevaren hebben en in de loop van de tijd verdwenen zijn. Daarnaast wijdt hij een artikel aan een nog veel ouder soort scheepvaart: de beurtvaart en de beurtschippers die bijgedragen hebben aan Loosdrechts welvaart.
Het Loosdrechts porselein wordt bejubeld in de bijdrage Tussen armenzorg en hoogwaardige nijverheid - De glans van het Loosdrechts porselein, waarin ook uitvoerig aandacht besteed wordt aan de speurtocht van de Loosdrechtse Historische Kring naar de verdwenen fabriek van Ds. de Mol en aan het prachtige boek van de kring daarover.

Belangrijke aspecten uit de vroegere geschiedenis van Loosdrecht worden ook uitvoerig belicht. Bas de Ligt schrijft over Loosdrecht in de tijd van de Reformatie en over de geschiedenis van de Loosdrechtse Ambachtsheren, terwijl Ferry Brand de oude historische wegen behandelt onder de speelse titel Loosdrecht nog niet van de kaart.
Nog andere interessante onderwerpen komen aan de orde zoals de geschiedenis van de Loosdrechtse tollen door Jeannette van der Meulen, kasteel Sypesteyn als huismuseum en het Loosdrechts genealogisch onderzoek.

Ditmaal weer een 'gewoon' nummer, maar wel met ongewone verhalen.

We openen met het artikel van Eddie de Paepe over de geschiedenis van de Gooise gastarbeid van na de oorlog. Voor de naoorlogse migratiegeschiedenis is het 'de hoogste tijd'. Belangrijk is het vastleggen van de ervaringen van de 'gastarbeiders' zelf, maar de eerste generatie is al zeer op leeftijd. Ook archiefonderzoek is trouwens nodig. Een eerste kennisname van wat er in Hilversum beschikbaar is, levert een geschiedenis op die allesbehalve vrolijk stemt.

Mooi speurwerk is te vinden in het relaas van Arie Manten over de verdwenen ridderhofstede Rietveld aan de Vecht bij Breukelen. In 1987 kreeg hij een encyclopedisch werk uit 1725 in handen waarin deze ridderhofstede vermeld werd, terwijl niemand meer enige notie had van het bestaan ervan. Manten ging aan het snuffelen en achterhaalde uiteindelijk de plaats waar het kasteel gelegen moest hebben en de familie die het heeft gebouwd.

Heel actueel is het artikel Landschap op de schop over de enorme veranderingen die zich voltrokken hebben in het het Gooi en het randgebied rond Baarn. Tot voor kort bepaalden de boeren hoe het landschap er uitzag. Nu is hun aantal enorm gedaald, veel land komt vrij en nieuwe functies doen hun intrede. Moet er zomaar aangerommeld worden of heeft de overheid een ordenende taak? Onze landbouwredacteur Mathijs Witte doet uitvoerig verslag van geschiedenis en actualiteit.

Nog meer landschap in dit nummer. Ruud Gortzak schildert een portret van het jubilerende Goois Natuurreservaat en Jan Vollers schrijft een column over de dreigende ondergang van de Blaricummermeent.

Verder in dit nummer een artikel over twee eeuwen armenzorg in Weesp op basis van de uitputtende archiefstudie van Aukje Zondergeld-Hamer, door wie het zwijgen over de armen tussen Vecht en Eem eindelijk eens doorbroken werd.

Weer een dikker nummer dan gebruikelijk. Er komt zoveel interessante kopij bij de redactie binnen, dat het bestuur het aantal pagina's ook deze keer flink uitbreidde. Als nu het aantal donateurs van TVE ook nog toeneemt, zijn we helemaal tevreden.

Oud-redacteur Piet Leupen schrijft een pittige column over de onzinnige naam van de gefuseerde ziekenhuizen Hilversum en Gooi Noord. Het nummer opent met een geïllustreerde beschouwing over de volière van de achttiende-eeuwse buitenplaats De Hooge Vuursche ; in die tijd nog een nieuwigheid maar met diepe wortels in het klassieke verleden.

Het tweede artikel voert ons terug naar Gijsbrecht van Aemstel, wiens familie zeer machtig was in onze streken maar door de moord op Floris V ten gronde ging. Met oorlogen hebben ook de volgende bijdragen van doen: Karl Blokland en Rienk Groot schrijven over de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de voorwaarden voor een bloeiend behoud ervan en Carlos Scheltema over de geschiedenis en restauratie van fort Uitermeer bij Weesp.

Veel verder terug in de geschiedenis van het Gooi dan Gijsbrecht en de Waterlinie gaat het geologisch verhaal van prof. Boekschoten over Gooise stenen en de mensen die er heel laat in de geschiedenis echt belangstelling voor kregen. Ook ver terug ligt de oorsprong van de Polder Dorssewaard, waarvan bodem en landschap zijn ontstaan gedurende het Holoceen, het laatste geologische tijdvak dat tot aan het heden doorloopt.

Tot slot brengen we de rubriek Lieu de memoire, die jarenlang ons tijdschrift sierde, weer tot leven met het verhaal van de Juliana- en Bernardbomen in Eemnes. Het Jaarverslag 2006 sluit deze TVE af.